سلطان محمد ميرزا قاجار
185
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
دره آسيا و پلى است از سنگ و زمينى پست و بلند . قدرى از راه دور ، دهى است . همهجا زراعت ديم [ و ] علامت چند آبادى در راه هست . در بين راه و اطراف ، دهات و مزارع بسيار است . سكنهء آنها اكثر [ 112 ب ] از اين آباديها [ و ] دهات تا نزديك موصل از طايفهء تركماناند . زبانشان تركى ، لباس مردها عربى ، زنها به همان لباس تراكمه ، صورتهاى همه مثل خلقت تراكمهء ايران [ است ] . چادرنشين هم دارند . همان اسباب و كارهايى كه تراكمهء ايران مىسازند و مىكنند ، معاينهء اينها به همانها مشغولاند . از عهد چنگيز خان و امير تيمور به اين بلاد افتادهاند . خود بيگلر بيگى ده آباد بسيار كثيفى است . زراعتش ديم و آب خوراكش از چاه [ است ] . مزيب از بيگلر بيگى الى مزيب ده ساعت ، همهء راه دامنه و كوهستان [ است ] . اول راه به قدر دو ساعت هموار ، بعد از آن دره ماهور و بلند و پست [ است ] . در ميان اين درهها سه جا آب جارى دارد . بر روى دو آب ، دو پل سنگى خوبى ساختهاند . در نزديك راه دهات آباد [ و ] محل زراعت بسيار است . سه ساعتى آخر منزل همهجا باغات [ 113 آ ] ، محل زراعت ، دهات آباد ، آبهاى جارى [ و ] جاهاى باصفاست تا منزل . خود مزيب دو آبادى است . از خارج آبادى رود بزرگى مىگذرد . پل سنگى دارد . باغات زياد و محل زراعت دارند . در همهء اين دهات درخت زيتون بسيار است . مسجد و مناره دارد . سكنهء آنجا مسلم و ترك زباناند . همه قسم فواكه ، بخصوص انگور ، انجير [ و ] انار زياد دارند . زراعت و باغشان هم ديم است هم آبى . سيب خوبى دارد . جاى باصفاى خوشهوايى است « 10 » . ابراهيم پاشاى مصرى با حافظ پاشاى صدر اعظم دولت عثمانى در خارج اين
--> ( 10 ) . احتمالا مزيب Mezib همان محلى است كه كنت دوسرسى ، آن را به صورت نزيب Nezib آورده است : « دهكدهء نزيب بسيار پرثروت بهنظر مىرسيد . اين دهكده روى نهرى قرار گرفته است . . . » . ( كنت دوسرسى ، ايران در 1839 - 1840 م ، ترجمهء دكتر احسان اشراقى ، مركز نشر دانشگاهى ، ص 297 ) . در پانوشتهاى بعد ، عنوان اين كتاب به صورت سفارت كنت دوسرسى آورده مىشود .